Capón de Vilalba

Ao día seguinte do San Martiño, meu amigo Leiras de Parada, un bigotudo serio, mete os capóns nas capoeiras para o segundo e derradeiro tempo de ceba. E si ben os habitantes das capoeiras da Terra Cha, alimentadas co pedido, sin poder moverse, recibindo o calor da cociña, xa adormecen doado, os bos criadores danlles de propina, unha ou dúas veces ao día, tras as pelotas do amoado, media copiña de viño doce. De viño que por aló chaman de Getafe.

Leiras da Parada. Xente de aquí e de acolá.

Conta Cunqueiro neste relato sobre o vello sistema de ceba dos capóns vilalbeses, sistema que xa non se practica ou se fai en casos moi puntuais. Hoxe os capóns, metidos na capoeira polo San Martiño, aliméntanse de millo esmagado e auga limpa ata o día da matanza, poucos días antes do Nadal.

Son as consecuencias de máis de trinta anos de modernización do país.

Cunqueiro xa escribira en 1946 sobre esta maneira de criar capóns cando fala do Pozo do Goiro a taberna de Triacastela que forma parte dos artigos cos que comezou a inacabada historia das tabernas galegas.

O mindoniense escribe entón sobre a tortilla de chourizo que cearon naquela taberna e a historia que lles contou o Goiro mentres a muller amasaba o embullo para cebar os catro capóns que tiña engaiolados ao pé do escano.

Despois de tragar a súa comida, o Goiro deulles unhas gotiñas de moscatel e dixo: “o viño dalles sono”.

Os capóns, ou mellor dito, a feira anual de Vilalba, sérvenlle para encetar un novo relato en Xente de aquí e de acolá, dedicado a Bertoldo de Reades: “Se este ano volvo á feira dos capóns a Vilalba, seguramente que o verei e botaremos un parrafeo”, escribe Cunqueiro antes de contarnos da vida do tal Bertoldo, que comezara a coxear cando atopou no camiño a tres coxos cun paraugas que lle deron abrigo e resultaron ser xente ben rara porque, pechado o parapluie, voaron por entre as polas dun castiñeiro, o mesmo que os corvos que pousaran nas ballenas do paraugas mentres estaba aberto.

O trinchado do capón tamén era unha das especialidades de Matías Vello (Escola de menciñeiros), quen sempre se ofrecía a cociñar nas casas onde o convidaban e daba leccións de compostura na mesa, citando fondas de Vich e de Tortosa, e amosaba como se collía o coitelo.

En A cociña galega dedica Cunqueiro un capítulo enteiro aos capóns, e fala de asalos ao espeto cun adobo de limón e allo, ou ao forno, recheos de mazás, pasas e castañas, para rematar asegurando “Eu vou todos os anos de Deus a Vilalba… á feira dos capóns”.